Telegraafsma #31: Het belang bepaalt de mening

Politiek is de wijze waarop in een samenleving de belangentegenstellingen van groepen en individuen tot hun recht komen – meestal op basis van onderhandelingen – op de verschillende bestuurlijke en maatschappelijke niveaus. We hebben al enige tijd de verkiezingen voor de Tweede Kamer achter de rug en we kunnen nu dan ook op deze begripsomschrijving terug vallen om de huidige status van het bestuur van ons land te begrijpen, en / of daar een mening over te hebben. Debatten in ‘de Kamers’, in de media, op pleinen en in straten etaleren de verschillende manieren van denken. Doorslaggevende argumenten moeten het pleit bezorgen. Stemmingen moeten tot besluitvorming leiden. Machtsverhoudingen spelen een hoofdrol bij het maken van de keuzes, het inrichten van het beleid, bij het spelen van het spel, het kiezen van een pad.

“Onderzoek toont aan, …….”
Een dagelijks gehoorde uitspraak: “onderzoek toont aan, ….”. In politieke debatten, bij dagelijkse besluitvorming, bij het verdedigen van belangen, bij het ondernemen, enzovoort zodra het van belang is vertrouwen te winnen of een ander te overtuigen spreekt men deze woorden uit. Zo van: “ik heb echt wel gelijk, want wetenschappelijk onderzoek bewijst mijn gelijk”. Je zal dus aan de studie moeten om net zo overtuigd te raken als degene die jou met al die wetenschap en bewijzende onderzoeken confronteert. Als je de moeite wil nemen je in het denken en doen van een ander te verdiepen ‘dan moet je aan de bak’.

Wat is wetenschap eigenlijk?
Opgezocht op Wikipedia: “Wetenschap is zowel de systematisch verkregen, geordende en controleerbare menselijke kennis, het bijbehorende proces van kennisverwerving, als de gemeenschap waarin deze kennis wordt verzameld. Deze gemeenschap heeft haar eigen wetenschappelijke methodes en afgesproken gewoonten om tot hypotheses, wetmatigheden, theorieën en systemen te komen. Moderne wetenschap heeft verschillende kenmerken, die min of meer gelden in uiteenlopende vakgebieden. Wetenschap wil onder meer aspecten van de ervaren werkelijkheid op een systematische en gedegen wijze onderzoeken en proberen te begrijpen. Daarmee kan men de werkelijkheid zoals de natuur soms beheersen en soms verschijnselen voorspellen”.

Wetenschappelijke methode
Wetenschap volgt doorgaans de wetenschappelijke methode. Dat is niet zomaar wat. Je kan dus niet zomaar zeggen dat “onderzoek jouw gelijk bewijst”. Je kan je gelijk niet zomaar even van een plank af nemen en je mening er mee afdoen. Nog maar eens verder met definiëren:

“Wetenschap:
* wil diepgaande algemene verbanden ontdekken (wetmatigheden) die een veelheid van verschijnselen rationeel verklaren met een toetsbare theorie. Voor het beschrijven van de verbanden gebruikt wetenschap vaak de wiskunde;

* wordt ondersteund door empirische gegevens verkregen door bijvoorbeeld experimenten, bronnenonderzoek, veldonderzoek of andere manieren en zo nauwkeurig mogelijke beschrijvingen daarvan;

* is toetsbaar en stelt zich daarmee bloot aan eventuele weerlegging (falsifieerbaarheid, falsificatie). Weerlegging werkt zuiverend en is essentieel omdat het leidt tot verbetering van de theorie en tot nieuwe experimenten. Als een bewering geen aangrijpingspunten in de werkelijkheid of in de wiskunde biedt – niet toetsbaar is en dus ook niet weerlegd kan worden – heeft de wetenschap daar niets aan;

* kan vaak voorspellingen doen en stelt zich daarmee bloot aan die eventuele weerlegging via falsifieerbaarheid en falsificatie;

* geeft aan welke beperkingen er zijn aan de geldigheid van veronderstellingen, methoden en resultaten. Levert zelfkritiek;

* maakt gegevens openbaar en geeft inzicht in de gebruikte methoden zodat anderen het onderzoek kunnen controleren en eventueel herhalen, is reproduceerbaar. Methoden, resultaten en conclusies worden beargumenteerd, en discussie wordt met argumenten gevoerd;

* publiceert uitkomsten veelal in een overzichtelijk wetenschappelijk artikel en in een wetenschappelijk tijdschrift en presenteert deze op congressen. Wetenschappelijke tijdschriften laten ingestuurde artikelen beoordelen door collega-onderzoekers (deze referees voeren de collegiale toetsing of peerreview uit). Zij adviseren de redactie van het tijdschrift over verbetering, aanvaarding of afwijzing van de artikelen. Wetenschappelijke tijdschriften zorgen voor regelmatige samenvattingen en beoordelingen (reviews) van de voortgang in een vakgebied, geschreven door vooraanstaande onderzoekers. Ook organisatoren van wetenschappelijke congressen selecteren bijdragen en laten overzichten van een vakgebied maken;

* controleert eerder verkregen resultaten van andere onderzoekers en herhaalt experimenten en andere vormen van onderzoek. Als een resultaat niet gereproduceerd kan worden, vervalt dat resultaat (wetenschap zuivert zichzelf);

* bouwt voort op werk van anderen maar pleegt geenplagiaat en citeert met bronvermelding;

* is neutraal en niet direct gebonden aan een bepaalde ideologie, commerciële onderneming, politiek, godsdienst of eigen belang. Doet bijvoorbeeld ter verklaring geen beroep op een religieuze ideologie die bovennatuurlijke machten erkent of op een politieke of racistische ideologie. Is ook in deze zin objectief:

* is een sociale activiteit: resultaten worden vaak in groepsverband verkregen, en altijd in overleg beoordeeld, aanvaard of afgewezen. Onderzoekers in een vakgebied zijn doorgaans georganiseerd in nationale en internationale gemeenschappen of beroepsverenigingen, die regelmatig wetenschappelijke congressen organiseren ter bespreking van onderzoek;

* omvat het ontwikkelen en gebruik maken van kennis in de praktijk in zogenaamde op toepassing gerichte of toegepaste wetenschap;

* is systematisch in de zin dat steeds wordt getracht series gelijkvormige vragen te beantwoorden en lacunes in de kennis op te vullen”.

Slechte wetenschap
Aan de hand van deze kenmerken kan wetenschap van slechte wetenschap, pseudowetenschap en wetenschappelijke fraude worden onderscheiden. Slechte wetenschap kan bestaan uit slordig onderzoek, gebruik van een wankele theorie en regelrechte fraude. Pseudowetenschap kan gebruikmaken van een onbewezen theorie of gegevens die niet bevestigd kunnen worden door herhaling van waarnemingen of experimenten.

‘De waarheid’
Er bestaat dus goede en slechte wetenschap. Dat kun je onderzoeken en uiteindelijk wel bewijzen. Edoch: in de politiek werkt het blijkbaar toch anders. Macht en tegenmacht speelt een rol, slimmigheid, ambities, persoonlijke verhoudingen, talloze invloeden van buitenaf, de waarheid van de één is niet zo maar de waarheid van de ander. Er wordt wat afgepraat, ……
De ene partij laat aan de andere partij zien wat hij of zij wil, men giet de eigen werkelijkheden in voor ieder voor zich passende modellen. Het is een werkwijze geworden: men maakt de modellen zo dat er in ieder geval een gewenste uitkomst te verwachten is. Er gaat input in en er komt output uit, steeds vaker er tussen in: een ‘black box’, ………..Of vergelijkbaar met zoals Picasso het gezegd heeft: “zo’n regering is net een computer. Er komen alleen maar antwoorden uit”.

Pieter Omtzigt maakt daar een analyse van met zijn streven naar:
Minder planbureau’s, minder modellen, meer mensen, meer denktanks
Hij zegt daarover in zijn boek ‘Een nieuw sociaal contract’: “We hebben gezien hoe ingewikkeld de belastingen in Nederland geworden zijn als gevolg van de modellen waarmee gewerkt wordt. Hoe meer prikkels nodig zijn, wordt bepaald aan de hand van die modellen en niet aan de hand van de realiteit. De Rekenkamer geeft namelijk aan dat de regering eigenlijk nooit onderzoek doet naar de bijna 100 miljard euro belastingfaciliteiten die in Nederland bestaan. De prikkels zijn enorm, maar het effect wordt niet gemeten.

Voorlichters
Meer dan zevenhonderd voorlichters verkopen het beleid. Begrijp me niet verkeerd: een ministerie heeft voorlichters nodig en in een pandemie is publieksvoorlichting een zeer belangrijke functie. Maar het gegeven dat minder dan honderd mensen bij de Wetenschappelijke Raad voor het regeringsbeleid en de adviesraden werken (inclusief een enkele voorlichter) laat zien hoe ver dit uit balans is. Er is ook geen adviesraad voor belastingen en uitkeringen. Terwijl juist in het gecompliceerde samenspel enorm problemen zitten, die veel kennis, studie en tijd kosten.

We hebben daarom in Nederland een aantal zaken nodig:
* Meer denktankcapaciteit, juist ook bij de overheid zelf over het vastgelopen belastingstelsel en ook de rechtsstaat. Op deze beide terreinen helpt het niet om nog een prikkel tegen het licht te houden of om te kijken aan welke knop er dit jaar gedraaid kan worden. Het is noodzakelijk om het hele systeem te doorgronden en tegen het licht te houden. Het aantal voorlichters daarentegen is de afgelopen jaren te hard opgelopen.
* De overheid gebruikt alleen open modellen, en maakt ruimte voor discussie over de modellen en hun uitkomsten.
* De Algemene Rekenkamer bekijkt achteraf hoe duur de maatschappelijke kosten werkelijk zijn van bijvoorbeeld de maatregelen uit het klimaatakkoord, en stelt daarvoor ook de definities vast.

Definities en modellen
Het zal dus niet meer mogelijk zijn om vrijelijk eigen definities en eigen niet-transparante modellen te bedenken met betrekking tot maatregelen. Soms denk ik wel dat als je het beleid echt wil bepalen, je de definities en de modellen moet maken en niet de wetten.

Openheid over informatie en een goede informatiehuishouding
Het lijkt zo simpel, maar de informatie bij de Rijksoverheid is al lange tijd niet op orde. De Belastingdienst kon de dossiers van burgers niet samenstellen en was niet in staat de Kamer goed te informeren. Daar kwam bij dat lange tijd niemand in de top van de Belastingdienst in leek te zien hoe een combinatie van maatregelen desastreus uitpakte.

De wereld op zijn kop
Als je informatiesystemen en archieven niet op orde zijn, neem je dus foute besluiten, kun je burgers niet helpen en komen sommige burgers en bedrijven helemaal klem te zitten. Het is toch vreemd dat de minister-president zorgt dat er nauwelijks gespreksverslagen zijn van zijn bijeenkomsten waarin over miljarden besloten wordt, in een land waar de thuiszorg een minutenregistratie bijhoudt van elk contact met cliënten en waar de leraar op de basisschool uitgebreide leerlingvolgsystemen moet invullen. Dit is de wereld op zijn kop en een manier om niet controleerbaar te (willen) zijn.

Informatiestandaarden
De regering gaat een regeringscommissaris hiervoor aanstellen. Dat is een eerste stap, maar er is meer nodig: de regeringscommissaris moet ook standaarden opstellen voor welke verslagen opgesteld moeten worden en welke stukken bewaard moeten worden. En de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed moet archieven controleren en boetes opleggen als de informatiesystemen en archieven niet aan wettelijke eisen voldoen”. Aldus Pieter Omtzigt.

Verder
We moeten nu verder: er is dus nog geen nieuwe regering. Op vele terreinen wordt er om beleid en bestuur geschreeuwd. ‘Het is een meervoudige crisis’. De gesprekken moeten worden gevoerd, er zullen resultaten moeten komen. Keuzes in acties en daden worden omgezet. Aan de slag: met dé waarheid. Een vraag: “Hoe bepaal jij jouw waarheid, waar je een ander van wil overtuigen?”. Welke belangen en modellen bepalen jouw meningen?

Abonneren, klik op deze link

Dit bericht is geplaatst in Pieter Omtzigt, Wetenschap met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.