Telegraafsma #34: De rechter schaamt zich

Bron: CBS

Het leven
Tussen de geboorte en de dood brengen wij ons leven door in ‘ons Nederland’, een deeltje van onze wereld. Zie hier boven cijfers van het CBS: op een doorsnee dag gebeurt er heel wat. Van dag naar week, van week naar maand, van maanden naar jaren, je moet er zelf wat van maken. Hoe en wat, dat ligt voor een groot deel aan je zelf. Met in je omgeving je gezin, de familie, de school, het werk, de buurt waarin je leeft en in verschillende vormen de overheid. Je hebt rechten en plichten en de overheid richt daartoe een rechtsstaat in om je aan je verantwoordelijkheden te houden en je te beschermen en te helpen als het nodig is.

De rechtsstaat, ….. een modewoord?
De zekerheden die de overheid kan verankeren lijken geen vanzelfsprekenheid (meer). De politicoloog Harry Starren constateert (op LinkedIn): “Het is gezien en niet onopgemerkt gebleven. Ook internationaal. Human Right Watch kapittelde ons
(RG: Nederland) reeds over het functioneren van de rechtsstaat, een VN rapport maakte gewag van institutioneel racisme, een VN rapporteur wees er op dat het grondrecht rond wonen niet wordt waargemaakt, de OECD wees op het ontbreken van waarborgen (regels) rond lobbyen en partijfinanciering, het IMF wees een eerder kabinet er op dat de budgettaire ruimte die de Nederlandse begroting had niet werd benut, de Europese unie wijst ons op het structureel overschrijden (overschot) van de betalingsbalans boven de norm (en het ontbreken van daarop gericht beleid). Nu komt de Raad van Europa met een kritisch rapport. Is ons zelfbeeld aan herziening toe?”. Aldus vraagt Harry Starren zich af.

Raad van Europa (RvE) vindt dat Nederland politieke cultuur moet veranderen
Bron NU.NL, 12 oktober 2021: “De Nederlandse politiek moet verregaande hervormingen doorvoeren om een toekomstig schandaal zoals de toeslagenaffaire te voorkomen. Dat staat in een nog ongepubliceerd rapport van de Raad van Europa (RvE) over de democratie en rechtspraak in Nederland, waar RTL Nieuws en Trouw over schrijven. De Venetiëcommissie van de RvE schreef op verzoek van de Tweede Kamer en naar aanleiding van de toeslagenaffaire een rapport over de rechtsbescherming in Nederland. RTL Nieuws en Trouw kregen alvast inzage in de aanbevelingen in het vertrouwelijke rapport.

RvE
De RvE is een internationale organisatie bestaande uit 47 Europese landen, die erop gericht is om de democratie, mensenrechten en de rechtsstaat te verbeteren. Het is niet de eerste keer dat de Venetiëcommissie van de RvE harde kritiek uit op de politieke cultuur in een Europees land. Malta, Polen en Hongarije werden eerder al stevig aangepakt vanwege hun bestuurscultuur.

Politieke cultuur
In het rapport wordt hard uitgehaald naar de huidige politieke cultuur in ons land. Zo is er forse kritiek op het achterhouden van informatie voor Kamerleden en het hinderen en tegenwerken van parlementariërs van coalitiepartijen. De commissie doelt hiermee op de kritiek en tegenwerking die toenmalig CDA’er Pieter Omtzigt binnen zijn fractie te verduren kreeg toen hij zich in het toeslagendossier vastbeet. Tijdens de ministerraad werd door bewindspersonen geregeld over zijn optredens geklaagd. Door het toeslagenschandaal werden tienduizenden ouders door de Belastingdienst onterecht als fraudeur bestempeld en moesten zij soms voor de kleinste fouten enorme bedragen terugbetalen.

Betere positie parlement
Verder moet de positie van het parlement en individuele Kamerleden worden versterkt, vindt de RvE. Het informatierecht moet beter en ook zouden Kamerleden en parlementaire commissies meer geld en ondersteuning moeten krijgen. Daarnaast zou een minderheid in de Kamer in de toekomst voldoende moeten zijn om hoorzittingen of een parlementair onderzoek te starten.

Tapijt
Kritische geluiden over het regeringsbeleid moeten niet onder het tapijt geveegd worden, maar juist op het hoogste niveau worden behandeld, stelt de RvE. Verder moeten burgers beter worden geholpen als zij klachten hebben over overheidsinstanties en zouden die neutraal moeten worden behandeld.

Alles of niets
Volgens RTL Nieuws en Trouw uit de Venetiëcommissie ook kritiek op de rol van Kamerleden bij de totstandkoming van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir), die bijdroeg aan de ‘alles-of-niets-aanpak’ in het toeslagenschandaal. De parlementariërs zouden daarbij onvoldoende hebben gelet op de basisprincipes van behoorlijk bestuur, zoals redelijkheid en billijkheid. In nieuwe wetgeving zouden die principes moeten worden opgenomen, zodat uitvoeringsorganisaties van wetten kunnen afwijken als die burgers onevenredig hard raken.

Hulp van buiten
Het demissionaire kabinet kondigde in januari, na het aftreden naar aanleiding van het rapport Ongekend onrecht, verschillende hervormingen aan. De Venetiëcommissie zegt er vertrouwen in te hebben dat die zullen leiden tot een verbetering van de huidige bestuurscultuur. De commissie zegt Nederland bij die hervormingen te willen ondersteunen”. Aldus uit NU.NL over de visie van de RvE. Naast de toeslagenaffaire nog enkele voorbeelden:

Woekerpolis
De woekerpolisaffaire is de verzamelnaam van de ophef rond Nederlandse beleggingsverzekeringen ontstaan in 2006.  De woekerpolisaffaire kwam aan het licht in 2006 door een onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) waarin geconstateerd werd dat er veel mis was met beleggingsverzekeringen. Deze verzekeringen bleken complex en relatief duur te zijn. Ook ondervonden verzekerden bij veel beleggingsverzekeringen groot financieel nadeel bij tussentijdse beëindiging, en zouden de verzekeraars hierover onvoldoende duidelijkheid geven. Daarnaast werden er veel gebreken aangetroffen met betrekking tot de overige informatie bij de polissen. Volgens de AFM waren er in 2018 waarschijnlijk nog zo’n 2 miljoen lopende woekerpolissen. Volgens schattingen zijn er sinds ‘de jaren 90’ zo’n 7 miljoen verkocht.

Hoge Raad
Momenteel is er een procedure gaande bij de Hoge raad waarbij vragen voor liggen betreffende de transparantie en informatieverplichtingen van verzekeraars. Juridisch gezien allemaal heel ingewikkeld lijkende teksten maar als je kan rekenen kan het heel eenvoudig blijken als je wil begrijpen waar de zogenaamde ‘indirecte transparantie toe kan leiden’. (Een bescheiden sommetje: “Stel je hebt op 1 januari van een jaar 100 euro in een potje gestopt. Aan het eind van dat jaar is het rendement 50% negatief. Het jaar daarop is het rendement 60% positief. De vraag: wat heb je aan het einde van het tweede jaar in je potje en wat is je gemiddeld rendement geweest?”)1. Benieuwd of de Hoge Raad ook over ‘het kunnen rekenen wil nadenken’. De Advocaat Generaal heeft net enkele dagen geleden zijn advies uitgebracht. Waarover meer in de volgende Respect Online / Telegraafsma.

Woekerpensioen
Ook bij de pensioenen spelen transparantie en communicatie een essentiële rol. Gaat het bij de woekerpolissen om zo’n 4 miljoen betrokken huishoudens, de pensioenen raken praktisch alle denkbare voordeuren. Van consumenten, werknemers en werkgevers. De omvang van de totale pensioenreserveringen en uitkerende belangen is hallucinant, om zoveel geld gaat het. De vraag is of de systemen en organisaties die bij het beheer en de uitvoering betrokken zijn de betrokken kosten werkelijk moeten maken om hun taken te kunnen uitvoeren. Passende kosten-grondslagen relateren aan de werkzaamheden, niet aan de saldi op de rekeningen.

Groningen
Met elkaar hebben we genoten van de warmte ‘uit Groningen’. Helaas blijkt het naar boven halen van het gas aardbevingen te kunnen veroorzaken. Er zijn er ook die een klimaatcrisis voor de ogen zien. CO-2-stijgingen worden gezien als een grensoverschrijdend, wereldwijd, vraagstuk. Boeren en ‘buitenlui’ worden als betrokkenen gezien. De belangen zijn groot, allesomvattend en gaan van klein (de woningbezitter in de aardbevingsgebieden) naar groot (de energiemultinational). Je ziet het ook aan de mensen, het lijkt een spel: “Ze spelen een spel, ze spelen het spel geen spel te spelen. Als je niet mee doet word je verstoten, als je wel mee doet word je gek”.

Systemen
De overheid is een systeem, de school is een systeem, bij de baas gaat het om systemen, de politiek is een systeem, enzovoort. Het individu is een radertje in het systeem. Het individu heeft zijn of haar leefwereld ter beschikking om in te ademen en te doen. Groepen vormen met elkaar bovenwerelden en onderwerelden: er tussen in ……. allemaal kloven. Machten en wel of niet tegenmachten. Het individu wil overleven en als het even kan tot zijn recht komen. Het systeem wil zichzelf handhaven en ook zijn macht(en) versterken. Iedereen is uit op lijfsbehoud. Wordt dat ingewikkeld dan worden de zaken even op de spits gedreven om vervolgens tot onderhandelingen te komen: “zij dronken een glas, pisten een plas en alles bleef zoals het was”.

Transities
Soms echter kan het niet blijven zoals het was. De schade is te groot of wordt met zekerheid alleen maar groter: de dood maakt een gebeuren niet omkeerbaar, de weerzin van de meerderheid wordt te groot, de leugen is daadwerkelijk door de waarheid ingehaald, bij het onderhandelen blijkt de compensatie niet te bepalen, enzovoort. Situaties die je voor altijd wil voorkomen: het is onvermijdelijk de boel zal echt moeten veranderen. Zoals nu met ons wankele rechtssysteem. De voorbeelden zijn er al: zoals met de een analyse van Bestuursrechters (zie hier onder) die met schaamte terugzien op de oordelen die zijn gegeven in het toeslagendrama. Hoe triest is het eigen wel niet dat er hulp van buiten Nederland, door de Raad van Europa, wordt aangeboden om hier de rechtsstaat te ‘helpen genezen’.

Kwaliteit wetgeving
De top-down is de verbinding met de ‘bottom-up’ kwijtgeraakt. Loopt het uit de hand, dan zegt men aan de top even sorry, en dat was het dan. Zonder dat er iets verandert. Bovenstaande voorbeelden spreken daarvan. Nu zelfs de rechters met schaamte op hun werk terug zien, we schikkingen zien met over en weer zwijgplichten heeft en doofpotten vormt, het buitenland toekijkt en ingrijpt, de vraagstukken van steeds grotere omvang zijn, het is zover: we staan op een kantelpunt. Gaat het nu wel of niet echt veranderen? Waar gaan we met z’n allen naar toe? Neemt de Tweede Kamer straks moties aan die ook uitgevoerd gaan worden, telt de grondwet nog, zijn onze wetten van een dergelijke kwaliteit dat ze ook kunnen worden gehandhaafd?

Respect
Praten over de rechtsstaat is als het spreken met reeksen van modewoorden. Vrijheid, gelijkheid, broederschap, rechtszekerheid ……….  en last but not least: respect. Van deze kant is het verzoek eenvoudig: laten we – met elkaar – respect online brengen (klik link). Door met elkaar in gesprek te gaan. Gewoon tegen kostprijs, dus helemaal duidelijk: zonder verdienmodel. Als een vereniging met leden. We beginnen gewoon een beweging, de respect beweging. Om te veranderen wat moet veranderen, om het leven met elkaar te kunnen blijven delen.

Persoonlijke noot: een kind
Ik heb er lang over nagedacht. De doelstelling van Respect Online / De Telegraafsma is alleen gericht op het algemeen belang, toch geef ik je een voorbeeldcasus ter kennisname. Juist ook om te laten zien dat verschillende systemen vergelijkbaar ‘systematisch’ kunnen functioneren. Onder uitdrukkelijk bijzondere omstandigheden is er een meisje van 16 overleden. De politie behandelt haar zaak nu in het kader van een interne richtlijn als ‘een (bijna) perfecte moord’, in een boekje en nog steeds met ernstige onderzoekdistorsies helaas. Het boekje spreekt over meerdere en andere zaken waardoor er een nadrukkelijk belang ontstaat. Betreffende o.a. de organisatie van de politie (vergelijk ‘Fijnaut’) en de integriteit van het Openbaar Ministerie (vergelijk ‘Fokkens’). Met het meisje (nog slechts) als voorbeeld heb ik de Tweede Kamer gevraagd na te denken over de toepasselijke procedures. Als je een mailtje stuurt met je gegevens kan ik dit schrijven aan de Tweede Kamer met je delen, dat gebeurt dan ‘beheerst’. Het verzoek aan jou is dan ook daar ‘gepast’ en met begrip voor het algemeen belang mee om te gaan.. Om een leven, om het leven, met elkaar te blijven delen.

Bestuursrechters
In reactie op de toeslagenaffaire en de rol van de bestuursrechter daarin, stelde het Landelijk Overleg Vakinhoud Bestuursrecht (een landelijk overlegorgaan van bestuursrechters) een werkgroep in om te reflecteren op hoe bestuursrechters kinderopvangtoeslagzaken hebben behandeld. De werkgroep vroeg meer dan 100 rechters en juridisch medewerkers naar hun ervaringen en hun visie op de toekomst. Ook werd gesproken met betrokken ouders, advocaten en medewerkers van de Belastingdienst. Daarnaast zijn rechterlijke uitspraken uit de periode van 2010 tot en met 2019 uitgebreid geanalyseerd.

Rechtsbescherming individu
De parlementaire ondervragingscommissie die onderzoek deed naar de toeslagenaffaire concludeerde ook al eind vorig jaar dat bestuursrechters de betrokken ouders niet de rechtsbescherming hebben geboden die nodig was. Volgens de  bestuursrechters nu dus is de conclusie dat als een hoger-beroepsrechter de wet op een bepaalde manier uitlegt, lagere rechters zich vrijer moeten voelen om hier tegenin te gaan. Om onrecht in de toekomst te voorkomen moet volgens deze rechters in vergelijkbare zaken de rechtsbescherming van het individu belangrijker zijn dan het waarborgen van rechtseenheid en rechtszekerheid.

Graag je meedenken: op de lijn Regering, Parlement, Rechtelijke macht, Uitvoering en Handhaving, waar gaat het volgens jou mis?


1
Na twee jaar heb je € 80 in je pot (20 € verlies) en een gemiddeld rendement van PLUS 5%. Indirecte transparantie heet dat.
En dat mag (nog) in Nederland.

Dit bericht is geplaatst in Democratie, Rechtsstaat, Respect met de tags , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.